Haydn - Hoboconcerto


Home     Contact     Leerlingen     Leerkrachten     Bibliotheek


Uit: Scrapes, 3e jaargang nr.2, april 1996

Het "Hoboconcerto van Haydn" is niet van Haydn!

 

Het zo bekende "Hoboconcerto van Haydn" is niet van Haydn's hand. Behoudens het feit dat iemand de naam Haydn later op het titelblad heeft bijgeschreven is er geen enkele  aanwijzing dat dit werk inderdaad door hem geschreven is. Mensen als Geiringer, Larsen, Van Hoboken en Robbins Landon zijn het hierover al geruime tijd eens. De afbeelding van het titelblad en van de hobopartij is hier gereproduceerd van het oudst bekende manuscript,  dat zich in de Gymnasialbibliothek van Zittau in Saksen bevindt.

Het titelblad laat opmerkelijke bijzonderheden zien waarvan we hier een aantal noemen. In de eerste plaats is het blad geplakt op een onderliggend blad waarvan ter hoogte van "mit Begleitung von", de tekst "Oboe Principale" net zichtbaar is. Verdere tekst daarop onttrekt zich aan het blote oog vanwege de bruine verkleuring van het opliggende blad.

De naam Haydn op het titelblad met het tussen haakjes geschreven "(Div Haydn 6gr 4 gl)" is later toegevoegd.

Rechts onderaan is de naam van de vermoedelijke eerste eigenaar van dit manuscript onleesbaar gemaakt met dezelfde inkt waarmee de naam Kluge is geschreven. Dit is ontcijferd en deze vermoedelijk eerste eigenaar had de naam Lundershausen. Kluge had ook het reeds aanwezige Poss aangevuld tot Possessor. Dit bleef staan toen de naam Kluge werd doorgestreept en de naam Gebhardt werd geschreven.

Een eerste uitgave in druk verscheen pas in 1926 (Breitkopf en Härtel) en was een bewerking voor hobo en piano van de partituur, van dit manuscript gemaakt door Eusebius von Mandyczewski, een leerling van Haydn. Deze partituur ligt nu in de Weense Bibliothek der Gesellschaft der Musikfeunde. In de bewerking voor hobo en piano door Alexander Wunderer zijn een aantal verschillen met dit manuscript te vinden. Zo heet het tweede deel Andante, terwijl het manuscript Romance poco Adagio vermeldt. Duidelijk te zien is dat in het manuscript de hobo in de laatste drie maten voor de cadens aan het eind van het eerste deel meespeelt, wat in de gedrukte versie niet het geval is. De uitgeschreven cadens van het eerste deel eindigt anders dan die in het manuscript, en zo zijn er meer afwijkingen, vooral in de articulering. Leg uw gedrukte versie naast dit manuscript en u zult de vele verschillen zelf ontdekken. De partituur en de orkestpartijen werden in 1937 uitgegeven.

Om verschillende redenen moet worden aangenomen dat dit hoboconcert niet van Haydn kan zijn:

Van wiens hand zou dit dan wel geweest kunnen zijn? Bruce Haynes meldt dat het werk toegeschreven is aan Ignaz Malzat, Josef Myslivecek (een tsjechisch componist, 1737-1781) en zelfs aan Beethoven. Over de laatste schreef Haydn aan vorst Esterhazy in 1793 dat hij van de jongeman een aantal composities ontvangen had waaronder een hoboconcert. Uit die brief kennen we de toonsoort (fa groot) en de thema's die niet met dit manuscript overeenkomen. En het staat vast dat Beethoven niet meer dan één hoboconcerto geschreven heeft.

Ignaz Malzat (1757-1804) heeft een dubbelconcerto voor hobo en fagot geschreven waarin de thema's opmerkelijke overeenkomsten vertonen met het hoboconcerto dat onder de naam Haydn bekend is geworden (Walter Senn in Musik in Geschichte und Gegenwart, deel 8, Bärenreiter, 1960).

Joseph Haydn

De oudst bekende versie van de solopartij is daarom interessant omdat die versie op vele punten afwijkt van meestal gespeelde moderne uitgaven van dit werk. Wij hebben de oude versie vergeleken met een moderne editie van Breitkopf & Härtel en dat leverde zeer veel opmerkelijke verschillen op. Niet alleen dat voor zeer veel maten andere bogen en articulaties worden opgegeven, maar er zijn ook verschillen in de noten.

 

Klik om het manuscript te bekijken.